El Nino là gì? 2026, bạn có thể bị cắt điện nhưng không phải lỗi của EVN

Hà Nội ngày 30/3 vẫn chưa vào hè, nhưng nhiệt kế đã chạm 36 độ C, sớm hơn trung bình nhiều năm đúng 10 ngày. TP.HCM còn gay gắt hơn: 37 độ C giữa buổi trưa, không khí đặc quánh như trong lò. Đó mới chỉ là cuối tháng 3. Khi mùa hè thật sự đến, EVN đang tính tới kịch bản phụ tải tăng hơn 15%, mức năm 2023 từng khiến miền Bắc thiếu hụt tới 4.900 MW trong những ngày đỉnh điểm, và hàng triệu gia đình phải chịu cắt điện luân phiên giữa ban ngày nóng như đổ lửa.

Nhưng đằng sau những con số đó là một cái tên: El Nino.

Vào thế kỷ 19, ngư dân vùng bờ biển Ecuador và Peru (nam Mỹ) có một nghề cá cực thịnh. Lý do đơn giản: ngoài khơi bờ đông Thái Bình Dương thường trực một dòng nước lạnh, gọi là dòng hải lưu Peru, tràn ngập chất dinh dưỡng từ đáy biển trồi lên, là thiên đường cho cá. Đây từng là một trong bốn ngư trường lớn nhất thế giới.

Nhưng cứ vài năm một lần, ngay vào dịp Giáng sinh, điều kỳ lạ xảy ra: dòng nước lạnh quen thuộc biến mất. Thay vào đó là dòng nước ấm bất thường từ phía bắc tràn xuống. Cá chết hàng loạt vì nước quá ấm. Chim biển bỏ đi vì không còn gì để ăn. Bầu trời sa mạc ven biển bỗng đổ mưa lớn gây lũ. Cả một mùa đánh bắt tan thành mây khói, đúng vào lúc người ta đang chuẩn bị đón Giáng sinh.

Không tìm được lý giải khoa học, những ngư dân đó đặt cho hiện tượng này cái tên: El Nino — “Con trai của Thượng đế,” tức Chúa Hài đồng. Ý nghĩa vừa thành kính vừa chua chát: họ tin rằng chỉ có bàn tay của trời mới có thể gây ra thứ tai họa mà con người không thể cưỡng lại.

Đó là năm 1800-mấy. Đến nay, khoa học đã lý giải được El Nino, nhưng cái tên buồn của những ngư dân Peru vẫn còn đó.

Để hiểu El Nino là gì một cách đơn giản thì bạn hãy hình dung Thái Bình Dương là một cái chậu nước khổng lồ. Bình thường, gió mậu dịch, luồng gió ổn định thổi từ đông sang tây dọc xích đạo, liên tục “thổi” lớp nước bề mặt ấm tích tụ về phía tây, áp sát Đông Nam Á và Australia. Nước lạnh từ đáy biển trồi lên ở phía đông Peru để bù vào. Vì vậy, bờ tây Thái Bình Dương ấm, ẩm, nhiều mưa, còn bờ đông thì lạnh và khô. Cơ chế đó vận hành ổn định trong hàng thập kỷ, gần như một chiếc đồng hồ khổng lồ.

Nhưng đồng hồ đó đôi khi trật nhịp.

Cứ vài năm một lần, gió mậu dịch yếu đi đột ngột, không ai biết chính xác tại sao. Khi đó, lớp nước ấm không bị “thổi” nữa. Nó lan ngược về trung tâm và phía đông Thái Bình Dương. Toàn bộ “cái chậu” ấm lên bất thường. Hơi nước bốc lên nhiều hơn. Mưa chuyển hướng. Chuỗi phản ứng domino kéo theo toàn cầu: hạn hán ở Đông Nam Á, lũ lụt ở Nam Mỹ, bão lệch hướng ở Thái Bình Dương, và ở Việt Nam, mùa khô kéo dài bất thường, hồ thủy điện cạn dần.

Năm 2026 El nino được dự báo là đặc biệt nguy hiểm hơn mọi năm. Bởi có 3 yếu tố tụ cùng lúc, điều hiếm thấy.

Đầu tiên là nền nhiệt toàn cầu đã chạm đáy mới. Năm 2024 là năm nóng nhất trong 176 năm quan trắc. Năm 2025 xếp thứ hai. Kể cả khi không có El Nino, hành tinh này đã ấm hơn bất kỳ thời điểm nào trong lịch sử hiện đại. Mỗi đợt El Nino giờ đây chồng lên một “nền” vốn đã cao bất thường.

Tiếp theo, La Niña sụp đổ đột ngột. La Niña, pha lạnh đối nghịch, thường kéo dài 1–2 năm để giúp hạ nhiệt Thái Bình Dương, vừa tan rã sớm hơn dự kiến trong những tháng đầu 2026. Hệ thống khí hậu chưa kịp “thở” đã phải bước vào chu kỳ ấm tiếp theo.

Cuối cùng là người ta tính ra được Xác suất El Nino mạnh lên đến 62%. NOAA xác nhận khả năng El Nino hình thành trong giai đoạn tháng 6–8/2026. Một số mô hình cảnh báo đây có thể là “siêu El Nino”, khi nhiệt độ bề mặt biển cao hơn trung bình dài hạn ít nhất 2 độ C.

Vậy nên, theo dự báo El Nino sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến Việt Nam, cụ thể :

Tháng 4 –5: Nắng nóng gay gắt và sớm hơn bình thường. Hạn hán leo thang ở Tây Nguyên và miền Trung. Hồ thủy điện tiếp tục cạn sau mùa khô kéo dài. Nhu cầu tưới tiêu nông nghiệp đẩy phụ tải điện tăng thêm.

Tháng 6–8: El Nino được xác nhận chính thức. Nhiều tỉnh miền Trung và Bắc Trung Bộ có thể đo nhiệt độ vượt 40–42 độ C. Đây là đỉnh điểm nhu cầu điện, đúng lúc nguồn cung từ thủy điện chạm đáy. Mùa hè 2025, công suất tiêu thụ điện đã lập kỷ lục 51.290 MW chỉ trong một buổi trưa nắng nóng. Năm nay, con số đó nhiều khả năng bị phá.

Tháng 9–12: Nếu El Niño kéo dài, mùa mưa đến muộn, hồ thủy điện phục hồi chậm. Áp lực cung ứng điện không kết thúc vào mùa hè, nó kéo sang tận quý 4.

Bộ Công Thương đã chính thức cảnh báo năm 2026 sẽ có nắng nóng “xuất hiện sớm, kéo dài và gia tăng cường độ, thậm chí gay gắt hơn năm 2025.” EVN đang kích hoạt ba kịch bản vận hành ứng phó, bao gồm các tình huống cực đoan chưa từng có tiền lệ.

Nhưng thiếu điện chỉ là triệu chứng. Vấn đề thật sự nằm ở cấu trúc ngành điện Việt Nam, nơi gần 30% công suất phụ thuộc vào thứ mà El Nino có thể “bốc hơi” chỉ trong vài tháng.

Đó là chủ đề bài tiếp theo. Mọi người cùng theo dõi nhé. Và nếu bạn có ý kiến gì thì bình luận dưới phần comment nhé.

-Hoả xa-

Tài liệu tham khảo:
Báo Chính phủ, “Năm 2026 nắng nóng đến sớm, kéo dài, gay gắt hơn” (5/3/2026)
Báo Thanh Niên, “Sẽ xuất hiện ‘siêu’ El Niño?” (20/3/2026)
Báo Lào Cai, “Nguy cơ El Niño tái xuất, dự báo năm 2026 nóng kỷ lục” (2/3/2026)
Kinh tế Đô thị, “Nắng nóng gay gắt, công suất tiêu thụ điện lên kỷ lục mới” (1/6/2025)